buzov evi balaca
Hise verilmis quzu quyrugu balaca banner
Lazer balaca banneru
cars az

Salam dostlar!Türkiyədən kənd təsərrüfatı avadanlıqlarının sifarişi.Zəng edin və ya vatsapa yazın 0505043704

RASIONAL YEMLƏMƏ

RASIONAL YEMLƏMƏ

RASIONAL YEMLƏMƏ VƏ SERVİS DÖVRÜNƏ NƏZARƏT TEXNOLOGİYASININ TƏTBİQİNİN ƏRZAQ TƏHLÜKƏSİZLİYİNİN TƏMİN OLUNMASINDA ROLU

Mətləb Məhəmməd oğlu Xəlilov (Aqrar elmlər üzrə fəlsəfə doktoru) veterinar həkim Əbülfət Əhməd oğlu Alıyev Ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində görülən tədbirlər çərçivəsində ölkədə heyvan mənşəli məhsulların istehsalını artırmaq, mal-qaranın cins tərkibini yaxşılaşdırmaq, süni mayalama tədbirlərinin həyata keçirilməsini sürətləndirmək məqsədi ilə dövlətimiz aqrar sahədə istehsal imkanlarının daha da yaxşılaşdırılması üçün davamlı addımlar atır. Xüsusən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatına dair imzaladığı Dövlət Proqramı əhalinin ərzaq təhlükəsizliyinin təminatı cəhətdən xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Alimlər hörmətli Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu vəzifələrin məsuliyyətini hiss edir, heyvandarlığın elmi əsaslarla dinamik inkişafı üçün daim çalışırlar. Bu gün Aqrar elmin strateji məqsədi tədqiqatların regionlar üzrə təsərrüfat fəaliyyətinin istiqamətinə uyğunluğunu təmin etmək, mövzu planlarını sahibkarların tələbləri əsasında formalaşdırmaq, tədqiqat nəticələrinin tətbiqi və yayılması sistemini təkmilləşdirmək, elmin maddi-texniki bazasını və kadr potensialını gücləndirməkdən ibarətdir. Respublikamızda maldarlığın daha da inkişaf etdirilməsi, bu sahədə damazlıq işinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və mövcud heyvanların cins tərkibinin yaxşılaşdırılması istiqamətində dövlət tərəfindən çox ciddi tədbirlər görülməkdədir. Bu məqsədlə dövlət başçısının 21 avqust 2008-ci ildə imzaladığı “Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının toxum, gübrə və damazlıq heyvanları ilə təmin edilməsinə əlavə dəstək verilməsi barədə sərəncamdan sonra Avropanın inkişaf etmiş dövlətlərindən, Almaniyadan, Avstraliyadan yüksək məhsuldar cins heyvanlar alınıb gətirilməkdədir. Gətirilən heyvanlar südlük və südlük-ətlik, ətlik istiqamətli cinslərdir. Bu heyvanların gətirilməsində əsas məqsəd əhalinin südə olan tələbatını ödəməkdən ibarətdir. Ət məhsuldarlığının artırılması, Azərbaycanda ətlik maldarlığın inkişaf etdirilməsi də çox vacibdir. Odur ki, Azərbaycana ətlik istiqamətli cinslərin Şarole, Hereford, Aberdin-Anqus, Kalmık, Şorthorn, Hollavey, Limuzin, Santa-Hertruda kimi cinslərin Respublikamıza gətirilərsə ət məhsulunun artırılmasında böyük rol oynayar. Respublikaya gətirilmiş cins heyvanların iqlimə uyğunlaşmasına da xüsusi fikir verilməlidir. İqlimə uyğunlaşmanın bəzi qanunauyğunluqları mövcuddur. Heyvanların iqlimə uyğunlaşması uzunmüddətli mürəkkəb şəraitdə keçir. Bu prosesdə insan əməyinin rolu böyükdür. Yəni, heyvanlar həm təbii iqlim amillərinin, həm də təsərrüfat amillərinin (yemin kimyəvi tərkibi, keyfiyyəti, bəsləmə, qulluq, xəstəliklər və onların profilaktikası, damazlıq işi, xüsusi ilə də süni mayalandırma işinin) təsiri altında olurlar. Demək, xaricdən gətirilmiş mədəni cinslər bioloji-təsərrüfat xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq rayonlara düzgün yerləşdirilməlidirlər. Belə ki, Abşeron yarımadasında, Şəki-Zaqatala bölgəsində Qara-ala cinsli inəklərin, Gəncə-Qazax bölgəsində Şvis, Muğan-Şirvan bölgəsində Simmental cinsli inəklərin yerləşdirilməsi məqsədəuyğun hesab edilir. Respublikada heyvandarlığın inkişafı, eləcə də heyvandarlıq məhsulları istehsalının artırılması, emalın yaxşılaşdırılması, damazlıq işi daim aktual problem kimi qalmaqdadır. Heç şübhəsiz, sözügedən sahənin inkişafı daim dövlətin diqqət mərkəzindədir, bunun üçün vaxtaşırı maliyyə də ayrılır. Amma nəticəni əks etdirən rəqəmlərə diqqət yetirəndə məlum olur ki, heyvandarlıq təsərrüfatının inkişaf etdirilməsi, bu sahədə vəziyyətin yaxşılaşdırılması istiqamətində müəyyən işlər görülməsinə baxmayaraq, mövcud durum qənaətbəxş deyil. Buna əsas bir səbəb də heyvandarlıq fermer təsərrüfatlarında rasional yemləmənin olmaması və doğumdan sonra heyvanların növbəti mayalanması zamanı servis dövrünə nəzarətsizliyin mövcudluğudur. Rasional yemləmənin təşkili və servis dövrünə nəzarət etməklə, xəstəliklərə davamlı və məhsuldarlıq göstəriciləri yüksək cinslərin artırılmasına Respublikamızda nail olmaq olar. Belə ki, Respuplikaya gətirilmiş cins heyvanlar məhsuldar və saxlayıcı balanslaşdırılmış yem rasionu ilə yemləndirilməlidir. Lakin bu gün boğazlıq dövründə heyvanlara verdiyi südə, doğulacaq balaya görə məhsuldar və diri çəkisini saxlamaq üçün saxlayıcı yem rasionu verilmir. Həmçinin doğumdan 1-ay sonra heyvanlar hövrə gələn zaman dərhal mayalandırılır. Yəni doğumdan sonra növbəti mayalanma arasındakı dövr servis dövrü adlanır ki, bu isə qaramalda 90 gün, camışlarda 100 gün olmalıdır, bu müddətlər də nəzərə alınmır, nəticədə qaramaldan laktasiya dövründə 10 ay süd sağılmadan və heyvana 60 gün südünü qurutma dövrü verilmədən, heyvanın təkrar doğmasına səbəb olur. Bu zaman həmin heyvanda ağız südü əmələ gəlmir və turşumuş südlə yeni doğulmuş buzovlar mayalandırılır ki, bu isə həmin buzovlarda qastroenterekolit, bronxopnevmoniya və dispepsiya ilə özünü büruzə verir ki, nəticədə buzovların kütləvi ölümünə səbəb olmaqla, cinsin tezliklə cırlaşmasına gətirib çıxarır. Onun nəticəsidir ki, ölkəyə gətirilmiş cins heyvanlar 3-4 doğumdan sonra məhsuldarlıq göstəriciləri aşağı düşməklə, heyvanların çıxdaş edilməsinə səbəb olur. Sovxoz dövründə cins qaramal əhaliyə paylandı. Həmin heyvanların mələzləri bu gündə Respublikada var, lakin həmin heyvanlarda sutkalıq süd sağımı 25-30 litrdən indi 5-7 litrə düşüb. Bu fakt göstərilənlərə nümunədir. Həmçinin buzovlara 6 aya qədər üzlü və üzsüz süd verilməlidir, buna əməl edilmədən çox zaman ağız südü almayan buzovlar yemə öyrədilir. Belə hallar həmin buzovların inkişafdan qalmasına səbəb olur. İlk düyələr 18 aylığında mayalandırılmalı, diri çəkisi 360 kq olmalıdır. Lakin göstərilən problemlərin mövcudluğu 18 aylığında 360 kq düyənin olmasına imkan vermir. Rasional yemləmə və 90-100 günlük servis dövrü cins qaramal və camışçılıq təsərrüfatlarında tətbiq edilərsə, cırlaşmaya meylliyin qarşısı alınmaqla, fermerlərin ən azı hər heyvandan 2-3 aylıq süd artımına, buzov ölümünün qarşısının alınmasına, xəstəliklərə davamlı və məhsuldarlıq göstəriciləri yüksək, cinslərin artırılmasına Respublikamızda nail olmaq olar. Odur ki, heyvanların məhsuldarlığının artırılması və xəstəliklərə davamlı buzovların yetişdirilməsi üçün, 1 inəyə 10 ay laktasiya, 60 gün südünü qurutma dövrü verilməsi üçün doğumdan 90-gün sonra qaramal, camışlar isə 100 cü gün mayalandırılmalıdır. Heyvan sahiblərindən toplanan anamnez məlumatlarına görə məlum olmuşdur ki, respublikada heyvanlar bir tərəfli yemləndirilir. Hətta heyvana daş duz, küləş belə verilmir. Heyvanlar yonca otu, quru çörək, buğda kəpəyi və.s göstərilən yemlərlə yemləndirilir ki,. bu isə heyvanlar arasında bir çox yoluxmayan və yolxucu xəstəliklərin baş verməsinə səbəb olur. Ədəbiyyat və internet məlumatlarında qeyd olunur: diri çəkisi 500 kq və illik süd məhsuldarlığı 4000 kq olan inəyin orqanizmindən çıxan quru maddənin miqdarı orqanizmdə olan miqdarından təqribən 2,6 dəfə çox olur. Aparılan hesablamalara görə 1 litr südün əmələ gəlməsi üçün inəyin yelinindən 400 litrə qədər qan keçməlidir. Belə inəyin orqanizminin saxlanması üçün 7000 k/kolori və 1 litr südün əmələ gəlməsi üçün 712 k/kolori təmiz enerji tələb olunur.20 kq süd verən inəyin süd məhsulu ilə təqribən 660-700 q zülal, 700-840 q yağ, 70-80 q mineral maddələr ixrac olur. Akademik İvanov bəyan etmişdir ki, yüksək məhsuldar cins heyvanlar kifayət qədər yüksək keyfıyyətli yem rasionları iiə yemləndirilmədikdə, bir müddətdən sonra onlardan gözlənilən məhsul alınmayacaq, heyvanlar get-gedə cırlaşacaq və nəhayət cinslilik qabiliyyətini itirəcəklər. Müasir dövrdə respublikada heyvandarlığın inkişaf etdirilməsi, heyvandarlıq məhsullarının artırılması, məhsulun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və onun maya dəyərinin aşağı salınmasında mühüm məsələlərdən biri möhkəm yem bazasının yaradılması ilə yanaşı mal-qaranın tam dəyərli yem payları ilə yemləndirilməsidir. Təcrübə və nəzəriyyə təsdiq edir ki, heyvandarıq sahəsində qarşıya qoyulan vəzifələr yalnız yem bazasının əsaslı surətdə yaxşılaşdırıldığı, təkmilləşdirildiyi şəraitdə yerinə yetirilə bilər.Nəzərə almaq lazımdır ki, heyvanların, xüsusən də yüksək məhsuldar heyvanların düzgün yemləndirilməməsi nəinki, süd, ət və digər heyvandarlıq məhsullarının azalmasına səbəb olur, həmçinin normal bala alınmasına da mənfı təsir göstərir. Heyvandarlıqla məşğul olan təsərrüfat rəhbərləri, xüsusilə də mütəxəssis olmayan fermerlər nəzərdən qaçırmamalı və bilməlidirlər! Möhkəm yem bazası yartmaq, heyvanların cins tərkibini yaxşılaşdırmaq, seçmə və seleksiya yolu ilə (yerli, mələz) yüksək məhsuldar inək və düyələri seçib saxlamaq, yüksək məhsuldar cins törədicilərdən səmərəli istifadə etmək, damazlıq və sünii mayalanma işlərini qaydaya salmaq. Hər bir bölgənin iqlim şəraitinə uyğun cinslərdən istifadə etmək. Mal-qaranın rasional yemlənməsini, bəslənməsini və saxlanmasını zootexniki qayda da təşkil etmək. Az məhsuldar, qoca və çıxdaş heyvanların kökəldilərək ət üçün kəsilməsini təşkil etmək. Cavan heyvanların intensiv yetişdirilməsi və düyələrin 18-20 aylığında cütləşmə çəkisinə çatdırılmasını, erkək malın həmin yaşda yüksək çəkidə ət istehsalı üçün kəsilməsini və bu yolla naxırda inək və camışların xüsusi çəkisinin artırılmasını təşkil etmək. Düyələrin 18- aylığında, qaramalın doğumdan 90 gün, camışların 100 gün sonra mayalanması təşkil edilərsə, Respublikada ərzaq təhlükəsizliyinin davamlılığı təmin olunar.

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 76058
Xətdəki istifadəçilər: 462
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
PowerFliveFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
MaskaeyemuckTCFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Hakkı FİDANFərdi istifadəçi
JasonVokXZFərdi istifadəçi
ElmirFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
ƏbülfəzFərdi istifadəçi
eldiyarFərdi istifadəçi
DoriFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RuziFərdi istifadəçi
Şəxsi elanFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
RobertVokXCFərdi istifadəçi
MehemmedFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
RahimFərdi istifadəçi
FloydMallyHBFərdi istifadəçi
agaFərdi istifadəçi
RaufFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
TamerlanFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
UserFərdi istifadəçi
FrancescistQYFərdi istifadəçi
HeybətFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
AndrejKuzinJVFərdi istifadəçi
ЮляFərdi istifadəçi
vilayetFərdi istifadəçi
LstrdexinhetGUFərdi istifadəçi
AntoninaFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
pervizFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
haumdrumnGPFərdi istifadəçi
LitvjakovMMFFərdi istifadəçi
KarenBoTELFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
İntiqamFərdi istifadəçi
mnşnFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
RoombikBolfEHFərdi istifadəçi
24videoFərdi istifadəçi
BeluhinlsicBDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
SaidFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MeetFliveFərdi istifadəçi
JavierKexGCFərdi istifadəçi
CavidFərdi istifadəçi
RonniemaypeXIFərdi istifadəçi
JefferygafUNFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
emkostiplastikovBroldNSFərdi istifadəçi
WetdamiICFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
DanielHefBHFərdi istifadəçi
PatrickNAKJOFərdi istifadəçi
RandyVUGJHFərdi istifadəçi
MajorTixXXFərdi istifadəçi
nermanFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
ediyekgsFWFərdi istifadəçi
QabilFərdi istifadəçi
$RÖVŞEN$Fərdi istifadəçi
əsmərFərdi istifadəçi
JasonsibGGFərdi istifadəçi
RobbiecekHCFərdi istifadəçi
CharlesuncenTTFərdi istifadəçi
ShataginMMFFərdi istifadəçi
StephenConDNFərdi istifadəçi
AydinFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
RobertCewKGFərdi istifadəçi
LancelagHTFərdi istifadəçi
MirpPaTHFərdi istifadəçi
MatthewfuectVFFərdi istifadəçi
ScottMaxBCFərdi istifadəçi
GeorgezetGRFərdi istifadəçi
ThomasrotRHFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
MartinSnokyZXFərdi istifadəçi
SmirnovanataFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
ZakirFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
residFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazinFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENiZ KULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
MAl yiyesiFərdi istifadəçi
ismayilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
namiqFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
yavərFərdi istifadəçi
ferhadFərdi istifadəçi
RahibFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
KənanFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
dsfsFərdi istifadəçi
əzizFərdi istifadəçi
HakanFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
IbrahimFərdi istifadəçi
Hәci ElçinFərdi istifadəçi
ElşənFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
AhmedFərdi istifadəçi
raviFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
ŞirxanimFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FikretFərdi istifadəçi
kamilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
RəşidFərdi istifadəçi
SemedFərdi istifadəçi
FamilFərdi istifadəçi
SarıFərdi istifadəçi
TurxanFərdi istifadəçi
aqilFərdi istifadəçi
YahyaFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
nesimiFərdi istifadəçi
FətiFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
TariyelFərdi istifadəçi
esedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
anarFərdi istifadəçi
YareliFərdi istifadəçi
RahidFərdi istifadəçi
Namiq beyFərdi istifadəçi
TolikFərdi istifadəçi
LeylaFərdi istifadəçi
QehremanFərdi istifadəçi
SeyyadFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SənanFərdi istifadəçi
NecefFərdi istifadəçi
AygünFərdi istifadəçi
RozaFərdi istifadəçi
bagiFərdi istifadəçi
TerlanFərdi istifadəçi
XelilFərdi istifadəçi
XeyalFərdi istifadəçi
MemmedxanFərdi istifadəçi
ZamirFərdi istifadəçi
UcarliFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
XəyalFərdi istifadəçi
ElcanFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
TahirFərdi istifadəçi
XelilFərdi istifadəçi
CelalFərdi istifadəçi
HuseynFərdi istifadəçi
AZAQROTAXIL MMCFərdi istifadəçi
CəlalFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
AZERFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
TamerlanFərdi istifadəçi
AmalFərdi istifadəçi
zaurFərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
Xanlar HesenovFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
elvinFərdi istifadəçi
ANARFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
cahidFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
NiklbomGNFərdi istifadəçi
ramalFərdi istifadəçi
bexdiyarFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
zəkaFərdi istifadəçi
WilliamblomoCZFərdi istifadəçi
emunkensuffFTFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
MikhailFərdi istifadəçi
JasoncliefHOFərdi istifadəçi
WilliamGrentLPFərdi istifadəçi
BryanUnubsTQFərdi istifadəçi
ClintothemUWFərdi istifadəçi
TyronepemTXFərdi istifadəçi
XRumerTestFərdi istifadəçi
GlennTamFDFərdi istifadəçi
YilmazFərdi istifadəçi
ClintothemUWFərdi istifadəçi
SvetabezmosyKQFərdi istifadəçi
DanielKaxQXFərdi istifadəçi
elisFərdi istifadəçi
KennethherCVFərdi istifadəçi
aliFərdi istifadəçi
FazikFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
İlkinFərdi istifadəçi
bakixanFərdi istifadəçi
AntoniopigJPFərdi istifadəçi
3EddieKicCXFərdi istifadəçi
HaroldZewDLFərdi istifadəçi
charlesMrUZFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
turalFərdi istifadəçi
AliceVubFərdi istifadəçi
MansırFərdi istifadəçi
ElminFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,597
Ən yeni istifadəçi:: ss783