Avropada sifaris texnika balaca banner
cars az
Avropada sifaris texnika balaca banner
cars az

Salam dostlar!Onlayn ödənişlə bağlı çətinliklərinizi bizə bildirin.Zəng edin və ya yazın 0505043704

Ət qidası

Ət qidası
Ət qidası
Ət qidası, demək olar ki, hazır şəkildə, orqanizmin maddələr mübadiləsi üçün tələb olunan əsas vacib maddələri də özünə daxil edir. O, orqanizmdə həzm prosesinin və bununla bərabər başqa vegetativ (yəni bitki həyatının hadisələrinə uyğun) proseslərin gedişatını qısaldır və beləliklə, canlı həyatın fəal təzahürü üçün daha çox vaxt, maddə və enerji qənaət edir... Bitki qidası ilə yanaşı ət qidasına adət, formalaşan insanın fiziki qüvvəsinin və müstəqilliyinin artmasına fövqəladə kömək edir. Amma ət qidasının əsas əhəmiyyəti o olur ki, zehnə qidalanma və inkişaf üçün əvvəlkinə nisbətən daha çox maddələr verərək beyinə təsir göstərir və onun nəsildən-nəslə daha sürətlə və dolğun təkmilləşməsinə imkan yaradır...
Qida axtarışında bir çox təbiət məhsullarının dadını yoxlamış ibtidai insan, şübhəsiz ki, odun təsirdən ölmüş (və ya bişmiş) heyvana qarşı laqeyd qala bilməzdi. İnsan bişmiş heyvan ətini qoparıb yedikcə xoşuna gəlirdi. Elə bu vaxtdan onun həm zövqünün, həm də ağıl və düşüncəsinin inkişafı üçün böyük yol açılır. İnsanın təkamül cığırlarından biri onu ov adlı əməliyyata gətirib çıxarır. Ov maddi mədəniyyətdə sıçrayış yaradır.Neolit dövrünün insanları ovladıqları heyvanın yumşaq hissələrini mənimsəyir, qalan hissələrini - dərisini «döşəmə» və «geyim» kimi, sümüklərini isə alət, qab və ya məişət əşyası kimi istifadə edirdi. Ovdan əldə edilən ət insan orqanizminə lazımi maddələri verir, orqanizm artıq «işdən» xilas olur, yeməkarası vaxt uzanırdı. Başqa tərəfdən, ət bir qida kimi insanı daha sağlam və güclü edir, onun əqli inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərirdi. Bitki ərzağı ilə yanaşı, ov nəticəsində ətin də əldə edilməsi barədə Fridrix Engels yazırdı: «Ov və balıqçılıq, hər şeydən əvvəl, bitki qidasının müstəsna istifadəsi ilə bərabər, ətin istehsalına keçidi nəzərdə tutur. Bu isə çox vacib addımın əlamətidir.
Ət qidasının istehlakı həlledici əhəmiyyəti olan iki yeni müvəffəqiyyətə gətirib çıxarır: odun istifadəsi və heyvanların əhliləşdirilməsi. Birincisi həzm prosesini daha çox qısaldır, çünki o, insanın damağına, belə demək caizsə, yarıbişmiş qida çatdırır; ikincisi, ət qidasının ehtiyatlarını artırır. Çünki ovla yanaşı o, yeni mənbə açır, buradan qidanı daha müntəzəm götürmək olur. Bundan əlavə, öz tərkibinə görə ətdən geri qalmayan süd və süd məhsulları şəklində yeni ərzaq verir. Beləliklə, bu hər iki müvəffəqiyyət artıq insanın azad olması üçün yeni vasitə olur».
Ət qidası ilə ən çox neandertal adam qidalanır. Onların yaşama vaxtının bir hissəsi Vürm buzlaşması dövrünə düşür. Bu dövrdə nəhəng heyvanlar yaşayıb. İnsan onları ovlayanda, müəyyən vaxt üçün ət təchizatı yarada bilib.
İnsan ərzaq məqsədilə getdikcə daha çox heyvan növləri ovlayırdı. Məsələn, neolit dövründə yaponlar əllidən çox, o cümlədən vəhşi donuz, maral, ceyran, cüyür, ayı, su samuru, dovşan, dələ, meymun və sair heyvan ovuna çıxırdılar.
İnsan müəyyən inkişaf mərhələsində heyvanları əhliləşdirməyə başlayır. Lap qədimlərdə 14 növ heyvan əhliləşdirilib. XIX əsrin axırında bu, təqribən əlliyə çatıb. Beləliklə, insan 140 000 heyvan növünün çox bir hissəsini, lakin ən faydalılarını əhliləşdirib.
Dünya müharibələrində xırda buynuzlu heyvanların, yaxud mal-qaranın ələ keçirilməsi qələbə sayılırdı. Qələbə şərəfinə təntənələrdə, bayram və digər şadlıq mərasimlərində heyvan kəsmək bir adət şəklini alırdı.
«Avesta»da inək haqqında belə bir fikir vardır: «inəklər bizim gücümüz, qidamız, paltarımız, qələbəmizdir». Bu sözlər böyük həqiqətə söykənir.
Herodotun yazdığına görə, farslar insanın təvəllüdü gününü ən böyük bayram saymışlar. İndi də onlar ad günlərində böyük qonaqlıq düzəldirlər. Varlılar süfrəyə bütöv şəkildə odda bişirilmiş öküz, at, dəvə və başqa heyvanlar da verirdilər. Kasıbların süfrəsində isə yalnız xırdabuynuz heyvanların başları ola bilirdi.
Bir çox xalqlarda heyvan kəsmək bayram kimi bir hadisə sayılırdı. Bu münasibətlə heyvan kəsilən ailədə şənlik təşkil olunur, dostlar, qohumlar, qonşular qonaq çağırılırdı.
Məsələn, litvalılarda donuz kəsiləndə qonşular mütləq yeməyə-içməyə qonaq edilir, gənclər isə çalıb oynayırdılar.
Orta əsrlərdə, hətta ondan əvvəlki dövrlərdə də köçəri və oturaq həyat keçirən xalqların böyük sayda heyvan sürüləri və naxırları olmuşdur. Buna misal tatarları göstərmək olar. İtalyan səyahətçisi P.Karpini (1182-1252) öz qeydlərində yazır: «Onlar heyvanla - dəvə, öküz, qoyun, keçi ilə həddindən artıq zəngindirlər».
Eskimosların ən çox xoşladıqları ərzaq məhsulları ət və balıq olmuşdur. Bu millətin adı hindu dilində «çiy ət yeyənlər» sözündən törəmədir.
Hər bir xalq yaşadığı yerdən, zamandan, şəraitdən və saxladığı heyvanlardan asılı olaraq özünəməxsus ət xörəkləri kəşf edib öz maddi-mədəniyyət tarixlərinə yazmışlar. Onların arasında hətta çiy ətdən hazırlanmış xörəklər də vardır.
Çinin indi «Yunan» adlanan əyaləti barədə məşhur səyahətçi Marko Polo belə yazırdı: «Sizə deyim ki, orada toyuq, qoyun, mal və camış ətini çiy yeyirlər. Kasıblar sallaqxanaya gedir, kəsilmiş heyvanın qara ciyəri çıxarılan kimi götürüb aparırlar. Onu xırda-xırda doğrayır, sarımsaq vurub saxlayır və sonra da yeyirlər. Varlılar da çiy ət yeyir».
Ayrı-ayrı xalqların ət xörəkləri olduqca əlvandır: tikə və döyülmüş ətdən, içalatdan, baş-ayaqdan hazırlanmış müxtəlif ləziz yeməklər. Bütün ət xörəklərinin «əcdadlarının» tərəqqisi heyvanı bütöv və şaqqa şəklində od, kömür üzərində, ya da onların təsirlə bişirməkdən ibarətdir.
Qoyun on bir min il bundan əvvəl Yaxın Şərq xalqları tərəfindən əhliləşdirilmişdir. Afrikanın Nil vadisi boyu qoyunun ən qədim əhliləşdirmə yerlərindən biri sayılır.
Amerika (Kaliforniya İnstitutu) alimləri də sübut etmişlər ki, keçini və qoyunu təqribən on min il bundan əvvəl əhliləşdirmişlər.
Qoyun ətini Şərq ölkələrində daha çox yeyirlər. İ.Berezin İran xörəklərindən bəhs edərkən belə yazır: «Çox dərinə getmədən, demək olar ki, İran xörəkləri iki hissəyə bölünür: plovlar-çilovlar və kabablar. Birincilər üstünlük tutur. Əksər hallarda bu xörəklərin hazırlanmasında qoyun ətindən istifadə olunur».
Türklər qoyundan çox dadlı quyu kababı hazırlayırlar. Beləki, qoyunun cəmdəyi dərinin içinə yerləşdirilib çalanın içərisinə qoyulur və üstü torpaqla örtülür. Sonra üzərində od qalanır. Müəyyən vaxt keçəndən sonra dəri çaladan çıxarılır, yarılır, cəmdək dəridən çıxarılır. Beləcə çox ləziz bir yemək hazır olur.Bu üsul keçmiş Sovetlər məkanında yaşayan şərq xalqlarına da məlumdur.Bundan başqa, cəmdəyi qaynar təndirin içərisindən asmaqla təndir kababı hazırlanır.
Monqollarda heyvanın, məsələn, qoyunun və ya keçinin içalatını çıxarıb içinə közərmiş daşlar yığırlar və cəmdəyi tikirlər. Nəticədə ət öz şirəsində bişir.
XVI əsrdə Azərbaycanın Şirvan hissəsində olmuş ingilis səyahətçisi belə yazır: «Orada çox yaxşı qoyun əti olur. Qoyunları böyükdür, iri quyruqlarında çoxlu yağ vardır. Düyü və qoyun əti farsların əsas yeməyini təşkil edir».
Azərbaycanlıların, həmçinin ləzgilərin ənənəvi yeməklərindən biri «doldurma» olmuşdur. Onu belə hazırlamışlar: yenicə kəsilmiş qoyunun mədəsini təmizləyib yuyurlar, içərisinə onun xırda tikələrə doğranmış böyrəklərini, qara və ağ ciyərini, ürəyini yığırlar, düyü və ədviyyatlar əlavə edib qarışdırırlar, mədəni tikirlər. İki və ya üç saat suda bişirirlər. Əti yeyir, suyunu isə həm çörəklə yeyir, həm də ayrıca içirlər.
XIX əsrdə çərkəzlə də içi çıxarılmış qoyunu kəlləpaçasız böyük qazanda bişirib qatıqla yeyirdi.
Qoyun ətindən od üzərində kabab bişirmək bütün Şərqdə qədimlərdən adətdir. Görünür, kabab qədim Yunanıstana da buradan yayılmışdır.Müasir dövrdə kababı bir çox Şərq və Avropa ölkələrində, eləcə də keçmiş Sovetlər məkanında olan respublikaların əksəriyyətində bişirirlər.
Kababın maraqlı bir variantı uyğurlara məxsusdur. Onlar kababı (kavapı) bişirərkən tikələri əvvəlcə una batırır, sonra isə şişi od üzərinə qoyurlar.
Heyvandarlığa elmi diqqət artandan sonra, qoyunların yaxşı cinslərinin seçilib bəslənməsində əsaslı dəyişikliklər olub. Məsələn, 1710-cu ildə ingilislərin bəslədiyi qoyunların orta çəkisi 17 kiloqram olmuşdur. Zootexnika sahəsində öz işinin ustası olan Bekvillinin 1795-ci ildə İngiltərədə bəslədiyi qoyunların orta çəkisi artaraq 36 kiloqramı keçmişdir.
Müəllif Mətləb Əlizadə Nuruş oğlu,Yusif Quliyev Eyyub oğlu ƏRZAQLARIN MƏNŞƏYI kitabı

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 57443
Xətdəki istifadəçilər: 259
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RafaelFərdi istifadəçi
NAHIDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
ZiyaFərdi istifadəçi
İlkin DoktorFərdi istifadəçi
Azad test mobFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
SEFERFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
UsubFərdi istifadəçi
MüşfiqFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RehimFərdi istifadəçi
KhadiJaFərdi istifadəçi
UstaFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
RufatFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
CəfərFərdi istifadəçi
EldarFərdi istifadəçi
Cihangir ÖzünFərdi istifadəçi
HəbibFərdi istifadəçi
saticiFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
ElsenFərdi istifadəçi
YaqutFərdi istifadəçi
AfqanFərdi istifadəçi
Sahin.Fərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
sebuhiFərdi istifadəçi
SaticiFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
SeferFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazin.azFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENİZKULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
MAl yiyesiFərdi istifadəçi
ismayilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,346
Ən yeni istifadəçi:: pepitto8891