Hise verilmis quzu quyrugu balaca banner
cars az
Hise verilmis quzu quyrugu balaca banner
cars az

Salam dostlar!Onlayn ödənişlə bağlı çətinliklərinizi bizə bildirin.Zəng edin və ya yazın 0505043704

Atların Xəstəlikləri

Atların Xəstəlikləri
SAQQO (ADENİTİS EGUORUM)
Saqqo atların infeksion xəstəliyi olmaqla temperaturun yüksəlməsi, burun boşluğu və udlağın selikli qişasının kataral irinli iltihabı və regionar limfa düyünlərinin absesi ilə səciyyələnir.
Tarixi məlumat: Saqqo haqqında ilk yazılı məlumat fransalı Zolleyzelə məxsusdur (1664). Viborq və Erdeli XIX əsrin əvvələrində xəstə atın burun axıntısının yoluxduruculuq qabiliyyətini göstərmişlər. 1888-ci ildə Şyuts saqqonun törədicisinin streptokokk olmasını göstərmişdir.
Saqqo dünyanın əksər ölkələrində, xüsusilə soyuq qurşaq zonasındakı ölkələrdə müşahidə edilir.
Azərbaycanda rəsmi olaraq saqqo xəstəliyi haqqında ilk məlumat 1884-cü ilə aiddir.
İqtisadi zərəri: Xəstəlik nəticəsində ölüm orta hesabla 5-6% təşkil edir. Xəstəlik nəticəsində atlar müəyyən müddət iş görmə qabiliyyətini itirir. Həmçinin xəstəliyin ləğvi üçün müalicə-profilaktiki tədbirlərdən istifadə edilir ki, bu da müəyyən qədər maddi vəsaitin sərfinə səbəb olur.
Törədicisi. Xəstəliyin törədicisi Streptokokkus egui-dir. Saqqo streptokokku spesifik antigen substansiyasına görə güclü hemolitik streptokokk qrupuna aiddir.
Davamlılığı: Saqqo streptokokku irin kütləsində 6 aya qədər, peyində bir ay sağ qalır. Xəstəlik törədicisini günəş şüası 6-8 günə, 700C istilik 1 saata, 85 0C istilik isə 30 dəqiqəyə məhv edir. 1%-li formalin məhlulu, 2%-li natrium qələvisi, 3%-li kreolin emulsiyası törədicini 10-25 dəqiqə ərzində öldürür.
Ezizootoloji xüsusiyyətləri: Xəstəliyə təkdırnaqlı heyvanlar və xüsusilə 6 aylıqdan 5 yaşa qədər atlar həssaslıq göstərir. Dayçalarda və nisbətən yaşlı atlarda xəstəlik nadir hallarda görünür. Yaşlı atların xəstəliyə davamlılığı onunla izah edilir ki, onlar təbii halda, streptokokklara immunizasiya olunur və bu da immunlaşdırıcı subinfeksiya şəklində meydana çıxır.
Körpələr isə immun cismi südəmən dövrdə analarından əldə edir.
İnfeksiya törədicisinin mənbəyi xəstə və xəstəlikdən sağalmış heyvanlar olmaqla bunlar törədicini burun axıntısı və abses irini ilə ətrafa yayılır. Törədici xəstə heyvanlardan sağlamlara bilavasitə və dolayı kontaktla keçir. Yoluxmuş yem vasitələri, heyvanlara qulluq əşyaları və otlaq sahələrinin xəstəliyin baş verməsində mühüm rolu vardır.
Yoluxma alimentar (yemlə) və aerogen yolla baş verir. Heyvanların antisanitariya vəziyyətində saxlanması xəstəliyin sürətli yayılmasına səbəb olur.
İnfeksiyanın giriş qapısı burun və udlağın selikli qişası hesab edilir. Saqqo ən çox orqanizmin ümumi rezistentliyi aşağı düşdükdə müşahidə edilir. Xəstəlikdə mövsümilik mövcuddur və müxtəlif təbii -iqlim zonalarında müxtəlif fəsillərdə baş verir.
Xəstəliyin baş verməsi və ağır getməsində heyvanların yemlənmə və saxlanma şəraitinin pozulması, xüsusilə atların çox istismar edilməsi, isti mühitdən qəflətən soyuq şəraitə düşməsi, soyuq, ventilyasiyasız binalarda sıx halda saxlanması böyük əhəmiyyətə malikdir. İlk xəstələnmiş heyvanlarda saqqo yüngül gedir, sonra yoluxmuşlarda isə nisbətən ağır getməklə çox vaxt mürəkkəbləşmə nəzərə çarpır. Atlarda saqqo ilə xəstələnmə 7,8-8,7%, ölüm isə 1-7%-ə, mürəkkəbləşmə olduqda isə 16-69%-ə qədər artır.
Patogenezi: Burun boşluğunun selikli qişasına düşmüş törədici limfaya keçir və çənəaltı limfa düyünlərinə gəlir. Törədicinin özünün və onun hasil etdiyi toksinin təsirindən selikli qişanın iltihabı baş verir. Badamcıqlar və çənəaltı limfa düyünləri saqqoya qarşı baryer rolu oynayır.
Əgər orqanizmin rezistentliyi yüksəkdirsə və törədicinin virulentliyi zəifdirsə, patoloji proses limfa düyünlərində inkişaf edə bilmir. Nəticədə heyvanlarda tez bir vaxtda sağalma baş verir.
Orqanizmin rezistentliyi yüksək və xəstəlik törədicisinin virulentliyi kifayət dərəcədə olduqda çənəaltı düyünlərdə iltihabı proses dərinləşir. Nəticədə çoxlu miqdarda irinli fokuslar abses halında birləşir və limfa düyünlərinin toxuması pozulur. Törədicinin toksininin və toxumanın parçalanmış məhsullarının orqanizmə sorulması nəticəsində temperaturun yüksəlməsi, ümumi zəiflik və s. baş verir. Ancaq abses ətrafında birləşdirici toxumadan təşkil olunmuş demarkasiya xəttinin olması sayəsində törədici digər sahələrə keçə bilmir və tədricən sağalma baş verir.
Orqanizmin ümumi rezistentliyi aşağı olduqda isə törədici limfa düyünlərindən limfa vasitəsilə yayılır və qana keçərək septikopiemiya törədir. Nəticədə daxili orqanlarda metastatik iltihablar yaranır və ölüm baş verir.
Gedişi və kliniki əlamətləri: İnkubasiya dövrü dəyişkən olmaqla 1 gündən 15 günə qədər davam edir. Gedişinə görə xəstəlik iti və yarımiti formada və patoloji prosesin inkişaf xüsusiyyətinə görə tipik və atipik formada özünü göstərir. Xəstəliyin genital forması da mövcuddur.
A tipik forma isə abortiv və metastatik formaya bölünür.
Xəstəliyin tipik forması zamanı temperaturun 40-410C-yə qədər yüksəlməsi, ümumi zəiflik, sonra isə udlaq və badamcıqların iltihabı nəticəsində udma aktının pozulması müşahidə edilir. At suyu qəbul edən zamanı çox vaxt burun dəliklərindən geri qayıdır. Udlaq nahiyəsinin palpasiyası zamanı orada yerli temperatur, çənəaltı limfa düyünlərinin böyüməsi hiss edilir.
Burun yolundan əvvəlcə serozlu, sonra isə serozlu-irinli maye axır. Çənəaltı limfa düyünlərinin iltihabının intensivliyi ilə əlaqədar olaraq atın çənəaltı sahəsi tam şişmiş şəkilində görünür. At başını tərpədə bilmir. Bu dövrdə ürək və tənəffüs sisteminin fəaliyyətinin pozulması nəzərə çarpır. Çənəaltı limfa düyünlərinin iltihabı bir neçə gün davam etdikdən sonra şişin bəzi yerlərində fluktasiya sahələri üzə çıxır və düyün cırılır. Cırılma yerində qatı ağımtıl rəngli irin kütləsi axır. Bu dövrdə heyvanın temperatu normaya enir. Abses boşluğu tədricən qranulyasiya (qartmaq) toxuması ilə dolur.
Sağalma dövründə atlarda bir neçə gün poliuriya müşahidə edilir. Xəstəliyin tipik forması 15-20 gün davam edir.
Madyanlarda təbii cütləşmə zamanı saqqonun genital forması da baş verir. Belə forma zamanı balalığın selikli qişasının kataral-irinli iltihabı, mastit, ayğırlarda isə cinsiyyət üzvünün başında və sidikçıxarıcı kanalda kataral-irinli iltihab müşahidə edilir. Qasıq limfa düyünləri böyüyür və orxit nəzərə çarpır.
Saqqonun abortiv forması zamanı çənəaltı limfa düyünlərində irinli prosesin olması və burun boşluğunun selikli qişasının iltihabı və burundan selikli-irinli kütlənin axması, tənəffüsün çətinləşməsi və öskürmə müşahidə edilir. Bu forma 5-7 gün davam etməklə sağalma ilə nəticələnir.
Saqqonun metastatik forması zamanı patoloji proses çənəaltı limfa düyünləri ilə yanaşı, həmçinin qulaq dibi, kürəkönü və diz limfa düyünlərini də zədələyir, oynaqların irinli iltihabı inkişaf edir. Xəstə atlarda udma aktı və tənəffüs pozulur. Çox vaxt abses udlağa açılır və irin kütləsi ağızdan xaricə tökülür. Bəzən qulaq dibi vəzinin irinli iltihabı ilə əlaqədar olaraq, irin kütləsi qırtlağa oradan da ağciyərə düşür, bronxopnevmoniya və aspirasion pnevmoniya baş verir. Mezenterial limfa düyünlərində fluktasiyalı absesləri rektal müayinə ilə təyin etmək olar. Abseslər oynaqlarda, baş beyində, onurğa beynində, böyrəkdə, qaraciyərdə və s. orqanlarda əmələ gəlir. Patoloji prosesin yerindən asılı olaraq atlarda meningit, səsli tənəffüs, artritlər, ətrafların parezi və s. əmələ gəlir. Xüsusilə boyun nahiyəsindəki abseslər qorxulu olmaqla traxeyanı, yem borusunu, vidaci venanı sıxır və heyvanın ölümünə səbəb olur. Mezenteral (bağırsaq) limfa düyünlərinin pozğunluğu nəticəsində həzm prosesi pozulur, heyvanlarda sancı əlamətləri görünür.
Ən ağır forma petexial (qansızma) isitmədir. Xəstəliyin ağır formasında 1 həftəyə ölüm, yüngül gedişində isə 8-14 gün ərzində sağalma baş verir.
Patoloji-anatomik dəyişiklikləri: Xəstəlikdən ölmüş at cəsədi arıq olmaqla burun yolunda irinli axıntı, çənəaltı və udlaq limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə edilir. Bəzən qarın boşluğundakı limfa düyünlərində insan başı böyüklükdə abseslər görmək mümkündür. Ağciyərdə, qaraciyərdə, böyrəkdə, dalaqda və beyində də irinli fokuslar görünür.
Diaqnozu: Əgər xəstəliyin kliniki əlamətləri əsasən tipik formada gedirsə, diaqnoz qoymaq çətin deyil. Yox xəstəlik atipik formada gedirsə diaqnoz qoymaq çətindir. Buna görə də bakterioloji müayinədən istifadə edilir.
Təfriqi diaqnozu: Xəstəliyi manqodan, atların qripindən, irinli rinit və farigitdən təfriq (differensasiya) etmək lazımdır. Manqodan fərqli olaraq saqqodan malleinizasiya və KBR mənfi nəticə verir. Qrip sürətlə yayılmaq qabiliyyətinə malik olmaqla limfa düyünlərində irinli proseslər olmur.
İrinli rinit və faringitdə çənəaltı limfa düyünlərində iltihab olmur və infeksion xüsusiyyətə malik deyil.
Müalicəsi: Xəstə atlar ayrılaraq isti, işıqlı və təmiz havalı binalarda saxlanır və asan həzmə gedən yemlər verilir. Burun boşluğu kalium permanqanat, furasilin və ya natrium hidrokarbonat məhlulları ilə yuyulur. Antibiotiklərdən və sulfanilamid preparatlarından istifadə edilir.
İmmuniteti: Saqqodan sağalmış atlar ömürlük immunitet qazanırlar. Süni şəkildə vaksin və serumlarda immunitet əldə etmək mümkün olmamışdır.
Profilaktika və mübarizə tədbirləri: Təsərrüfata daxil olmuş sağlam atlar bir ay karantində saxlanılır və müayinə olunur.
Atların yemlənmə və saxlanma şəraitinə ciddi şəkildə fikir verilməli və təsərrüfatlarda baytarlıq-sanitariya tədbirləri yerinə yetirilməlidir.
Təsərrüfatda xəstəlik müşahidə edilddikdə məhdudlaşmalar qoyulur, xəstələr ayrılır və müalicə aparılır. Xəstəlik zamanı cari denzinfeksiya aparılır. Məhdudlaşmalar axırıncı xəstə atın sağalmasından 15 gün keçmiş və dezinfeksiya aparıldıqdan sonra götürülür.

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 56747
Xətdəki istifadəçilər: 255
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RafaelFərdi istifadəçi
NAHIDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
ZiyaFərdi istifadəçi
İlkin DoktorFərdi istifadəçi
Azad test mobFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
SEFERFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
UsubFərdi istifadəçi
MüşfiqFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RehimFərdi istifadəçi
KhadiJaFərdi istifadəçi
UstaFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
RufatFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
CəfərFərdi istifadəçi
EldarFərdi istifadəçi
Cihangir ÖzünFərdi istifadəçi
HəbibFərdi istifadəçi
saticiFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
ElsenFərdi istifadəçi
YaqutFərdi istifadəçi
AfqanFərdi istifadəçi
Sahin.Fərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
sebuhiFərdi istifadəçi
SaticiFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
SeferFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazin.azFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENİZKULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,340
Ən yeni istifadəçi:: settartaghizade