cars az
cars az
uniart
Hise verilmis quzu quyrugu balaca banner

Salam dostlar!Onlayn ödənişlə bağlı çətinliklərinizi bizə bildirin.Zəng edin və ya yazın 0505043704

XIRDABUYNUZLU HEYVANLARIN ÇİÇƏYİ (VARİOLA)

XIRDABUYNUZLU HEYVANLARIN ÇİÇƏYİ (VARİOLA)
XIRDABUYNUZLU HEYVANLARIN ÇİÇƏYİ (VARİOLA)
Çiçək kontagioz infeksion xəstəlik olub isitmə, dəri və selikli qişalar üzərində spesifik səpgilərin əmələ gəlməsi ilə səciyyələnir.
Tarixi məlumat. Çiçək çox qədim dövrlərdən insanlara məlum olmuşdur. Yalnız 1766-cı ildə Burjel xəstəliyin infeksion olmasını müəyyən etmiş və 1896-cı ildə Cenner inəklərin çiçəyini qeyd etmişdir. Çiçəyin törədicisinin virus olması 1902-ci ildə Marks və Ştiger tərəfindən qeyd olunmuşdur. Rusiyada xəstəlik XVIII Və XIX əsrlərdə geniş yayılmış, ancaq 1979-cu ildə planlı qaydada aparılan spesifik profilaktik tədbirlər niticəsində yox dərəcəsinə çatdırılmışdır.
Çiçək Afrika, Avropa, Asiya qitəsində geniş yayılmış və xüsusilə Aralıq dənizi sahillərindəki bu infeksiyanın davamlı zonaları mövcuddur.
Azərbaycanda qoyunların çiçək xəstəliyi ilk dəfə 1882-ci ildə Gəncə quberniyasında qeydə alınıb.
İqtisadi zərəri: Qoyunçuluq və donuzçuluq təsərrüfatlarında böyük letellıqla (ölumlə) özünü göstərir. Heyvanların yun və ət məhsuldarlığı aşağı düşür. Müxtəlif profilaktiki və sağlamlaşdırıcı tədbirlər həyata keçirilir ki, bu da müəyyən qədər vəsaitin xərclənməsinə səbəb olur.
Törədicisi: Xəstəliyin törədicisi DNT-li virus olmaqla poksavirus ailəsinə mənsubdur. Qoyun, keçi, donuz və quşların təbii çiçək virusları yalnız uyğun heyvan növünə patogendir. Ancaq qaramalın təbii çiçək virusu və çiçək vaksinləri isə geniş patogenlik spektrinə malikdir.
Davamlılığı: Virus 550C temperaturda 20 dəqiqə, 700C-də 5 dəqiqə və qaynadıldıqda isə ani olaraq məhv olur. Çiçək virusu aşağı temperatura davamlıdır. Amil qartmaqda 1,5 ilə, qoyun yataqlarında 6 aya, xəstəlikdən sağalmış heyvanların yununda isə 2 aya qədər sağ qalır.
Kimyəvi dezinfeksiya maddələrindən 3%-li karbol turşusu, 3%-li natrium qələvisi, 1%-li formaldehid məhlulu amili bir neçə dəqiqəyə məhv edir.
Epizootoloji xüsusiyyətlərii: Təbii şəraitdə xəstəliyə xırda və iribuynuzlu heyvanlar, donuzlar, atlar və quşlar həssasdır.
Təbii şəraitdə iribuynuzlu heyvanlar, camış, at, qatır, dəvə və hind donuzları inəklərin təbii çiçək virusu və çiçək vaksini ilə yoluxurlar.
İnfeksiya törədicisinin mənbəyi xəstə və virusgəzdirəe heyvanlar olmaqla, burun axıntısı və pustul mayesi ilə amili xarici mühitə yayılır. Virus orqanizmə tənəffüs və həzm üzvləri vasitəsilə, selikli qişalar və dəri zədələnmələri ilə daxil olur.
Virus tranmissiv yolla da yayıla bilər. Bundan əlavə ana bətnində transovarial yolla da yoluxma müşahidə edilir. Virus orqanizmdən burun və göz axıntısı ilə ağızsuyu və qartmaqlar vasitəsilə xarici mühitə yayılır.
İnfeksiya törədicisinin yayılmasında yem, su, xidmət vasitələri, peyin və s. mühüm rol oynayır.
Xəstəlik bütün fəsillərdə baş verirsə də ən çox və ən ağır gedişi nəmli və soyuq hava şəraitində olur.
Tövlə şəraitində xəstəlik bəzən binadakı bütün heyvanları əhatə edir. Keyfiyyətsiz yemlərlə yemləndirmə, sıx və natəmiz şəraitdə saxlanma epizootik prosesi fəallaşdırır.
Qoyunlarda çiçək ilin bütün fəsillərində müşahidə edilməklə, ilin soyuq və yağmurlu dövrlərində daha ağır formada gedir. Xəstəlik zərifyunlu qoyunlarda və cavanlarda daha çox müşahidə edilir. İlin isti dövrlərində çiçək əsasən xroniki gedişli olmaqla öz-özünə sağalma ilə nəticələnir. Qoyunçuluq təsərrüfatlarında müvafiq tədbirlərdən istifadə etmədikdə çiçəklə xəstələnmə 100% təşkil edir və ilin soyuq fəsillərində yüksək letallıqla özünü göstərir. Xəstəliyə görə qeyri-sağlam stasionar zonalarda və kütləvi peyvəndlər aparılan şəraitdə çiçək tək-tək heyvanlarda görünməklə olduqca yüngül gedişə malik olur və öz-özünə sağalır.
Patogenezi: Müxtəlif yollarla orqanizmə daxil olmuş virus bir neçə gündən sonra qanda və parenximatoz orqanlarda müşahidə edilir. Sonra virus dəri və selikli qişaların epiteli hüceyrələrinə toplanır. Orqanizmin cavab reaksiyası kimi burada müəyyən mərhələlərlə inkişaf edən çiçək ekzenteması yaranır. Əvvəlcə dəri və selikli qişalar üzərində qırmızı ləkələr-rozeololar yaranır. 1-2 gündən sonra isə bu ləkələr düyünlərə-papulaya və 1-3 gündən sonra düyünlər qabarcıqlara-vezekulalara çevrilir. Qabarcıqların daxilində sarımtıl-serozlu maye olur. Bu mərhələ 5-6 günədək davam edir və pustulalara çevrilir. Bu dövrdə qabarcıqların içərisindəki maye qatılaşır və tədricən irin kütləsi ilə dolur. Bu mərhələ 3 gün davam etdikdən sonra krustoz mərhələsi yaranır, yeni qurumuş pustula qartmaq əmələ gətirir və bunun altında dərinin epiteli təbəqəsi bərpa olunur. Qartmaq adətən 5-6 gündən sonra düşür.
Belə ardıcıl mərhələlər iribuynuzlu heyvanlarda və atlarda görünür, digər növ heyvanlarda mərhələlrin bəzisi müşahidə edilmir.
Çiçək virusunun dəridən orqanizmə keçməsi zamanı heyvanların yüngül xəstələnməsi, respirator və alimentar yoluxmada isə ağır xəstələnmə nəzərə çarpır.
Gedişi və kliniki əlamətləri: Kənd təsərrüfatı heyvanlarında xəstəlik abortiv, yayılmış və hemorroji formada müşahidə edilir.
Abortiv forma zamanı dəri üzərində az miqdarda çiçək ocaqları yaranır və bütün mərhələlər yaranmadan tezliklə sağalma ilə nəticələnir.
Yayılmış forma zamanı çiçək olcaqları böyük sahəni əhatə edir, heyvanın temperaturu kəskin dərəcədə yüksəlməklə onun vəziyyəti ağırlaşır.
Hemorroji forma zamanı dəridə və pustula içərisində çoxlu miqdarda qan sağıntıları nəzər çarpır və buna "qara çiçək" də deyilir.
Qoyunlarda inkubasiya dövrü orta hesabla 8 gün olmaqla, ilk kliniki əlamətlər temperaturun yüksəlməsi, göz qapaqlarının şişməsi, burun və gözdən irinli-selikli mayenin axmasıdır. Bir neçə gündən sonra başda, ön və arxa ətrafların daxili səthlərində, yelin üzərində, cinsiyyət üzvlərində çiçək səpkiləri müşahidə edilir. Qırmızı ləkələr 1-2 günə papulalara çevrilir. Papulalar sürətlə böyüyür və bir başa qalın qartmaqların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Qartmaqlar 5-6 gündən sonra qopub düşür və yerində birləşdirici toxumadan ibarət olan çapıqlar yaranır. Xəstəlik 3-4 həftə davam edir və çox vaxt sağalma baş verir. Bəzən mürəkkəbləşmələrlə əlaqədar olaraq qastroenterit, ağciyərin iltihabı və bəzən sepsis nəzərə çarpır. Quzular xəstəliyə daha çox həssaslıq göstərir.
Keçilərdə xəstəlik yüngül gedişli olmaqla çiçək səpgiləri Ən çox yelin üzərində əmələ gəlir. Çəpişlərdə ağız və burun boşluğunun selikli qişası da zədələnir.
Diaqnozu: Xəstəliyə diaqnoz qoymaq üçün onun epizootoloji xüsusiyyətləri, kliniki əlamətləri, patoloji-anatomik dəyişiklikləri nəzərə alınır və laboratoriya müayinələri aparılır. Xəstəliyin diaqnozunda seroloji reaksiyalardan istifadə edilir.
Təfriqi diaqnozu: Xəstəliyi qoyunlarda kontagiozlu pustulyozlu dermatit və qoturluqdan təfriq etmək lazımdır.
Müalicəsi: Qoyunların çiçəyi zamanı xəstələr ayrılır və isti yerə aparılaraq keyfiyyətli və asan həzmolunan yemlərlə təmin edilir. Spesifik müalicə vasitələri olmadığı üçün simptomatik müalicə aparılır. Əgər bakterial infeksiyalarla mürəkkəbləşmə olarsa antibiotiklərdən istifadə edilir.
İmmuniteti: Təbii şəraitdə xəstələnib sağalmış heyvanlarda yüksəkgərginlikli immunitet yaranır. Qoyunların çiçəyinə qarşı keçmiş SSRİ məkanında 1944-cü ildən vaksin işlədilir.
Profilaktika və mübarizə tədbirləri: Çiçəyin profilaktikası üçün baytarlıq-sanitariya tədbirlərinə təsərrüfatlarda ciddi şəkildə əməl edilməlidir. Yeni alınmış heyvanlar karantində saxlanmalı, yemlər üzərində baytarlıq nəzərəti olmalı, çiçəyə qarşı vaksinasiya edilamiş heyvandarlıq işçiləri 14 gün işdən azad olunmalıdır.
Xəstəliyə görə sağlam ferma və təsərrüfatlarda daxil edilmiş qoyun və keçilər 1 ay karantində saxlanmalıdır. Təsərrüfata karantin qoyulur. Çiçək zamanı bütün xırdabuynuzlu heyvanlar müayinədən keçirilir və 2 qrupa ayrılır. Təzə xəstəliyə tutulanlar və xəstəliyə şübhəlilər, ikinci qrupa isə sağlam heyvanlar. Birinci qrup heyvanları ayırıb müalicə edirlər, ikinci qrup heyvanlar peyvənd edilir. Xəstəlikdən məcburən kəsilmiş heyvanların əti və sağılan süd təsərrüfat daxilində paylanılır, ölmüş heyvan cəsədləri yandırılır. Təsərrüfatlarda qoyunlar peyvənd edilir və təsərrüfat ətrafında immun zona yaradılır. Cari dezinfeksiya məqsədilə 3%-li natrium qələvisi, 3%-li xlorlu əhəng və 2%-li sönmüş əhəng məhlullarından istifadə edilir.

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 56747
Xətdəki istifadəçilər: 255
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RafaelFərdi istifadəçi
NAHIDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
ZiyaFərdi istifadəçi
İlkin DoktorFərdi istifadəçi
Azad test mobFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
SEFERFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
UsubFərdi istifadəçi
MüşfiqFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RehimFərdi istifadəçi
KhadiJaFərdi istifadəçi
UstaFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
RufatFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
CəfərFərdi istifadəçi
EldarFərdi istifadəçi
Cihangir ÖzünFərdi istifadəçi
HəbibFərdi istifadəçi
saticiFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
ElsenFərdi istifadəçi
YaqutFərdi istifadəçi
AfqanFərdi istifadəçi
Sahin.Fərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
sebuhiFərdi istifadəçi
SaticiFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
SeferFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazin.azFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENİZKULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,340
Ən yeni istifadəçi:: settartaghizade