Lazer balaca banneru
balaca kopek mamasi
Lazer balaca banneru
uniart

Salam dostlar!Türkiyədən kənd təsərrüfatı avadanlıqlarının sifarişi.Zəng edin və ya vatsapa yazın 0505043704

Azərbaycanda atçılıqın qisa tarixi haqqında

Azərbaycanda atçılıqın qisa tarixi haqqında
Azərbaycanda atçılıqın qisa tarixi haqqında
Azərbaycan atın əhliləşdirildiyi və atçılığın təşəkkül tapdığı ölkələrdəndir. Xalqımızın ata olan sevgisi, ta qədimdən atın şərəf rəmzi kimi qəbul edilməsi, ölkəmizin əlverişli təbii-coğrafi şəraiti, idmana və qeyri-neft sahələrinə diqqət və qayğının artması, bu sahənin əsaslı surətdə inkişaf etdirilməsinə zəmin yaradır.
Bir çox tarixi faktlar göstərir ki, eramızdan əvvəl V minilliyin sonu, IV minilliyin birinci yarısına aid indiki Cəlilabad rayonunun ərazisində eneolit dövrünün son mərhələlərinə aid Əliköməktıpə abidəsində tapılan heyvan sümüklərinin 7,5 % -ni at sümükləri təşkil etmişdir. Bununla belə, həmin abidədə tapılmış at sümüklərinin xeyli hissəsinin əhliləşdirilmiş atlara məxsus olması, daha maraqlısı isə, bu mərhələdə azı iki at tipinin olmasının müəyyən edilməsidir. Qədim Azərbaycan dövlətləri – Manna, Midiya, Atropatenanın geniş düzənlikləri, bol sulu otlaqları maldarlığın və atçılığın inkişafı üçün olduqca əlverişli idi.
Mənbələrdə qeyd olunur ki, dünyada ən geniş yayılmış Ərəb atlarının, Təmizqanlı İngilis minik atlarının cins kimi formalaşmasında Azərbaycan atlarının da müəyyən rolu olmuşdur. Ən qədim dövrlərdən Azərbaycandan İrana, Ərəb ölkələrinə, Rusiyaya, Avropaya çoxlu miqdarda atlar aparılmışdır. Bütün bunlar Azərbaycanda mədəni atçılığın dərin köklərinin olmasını sübut edir.
Hazırda dünyada mövcud olan 260 at cinslərinin ikisi – Qarabağ və Dilbaz at cinsləri Azərbaycan xalqına məxsusdur. Müasir dünyada elmin, texnikanın sürətli inkişafına baxmayaraq, atçılığa maraq nəinki azalmamış, hətta ən gəlirli biznes sahələrindən birinə çevrilmişdir. Bu, ilk növbədə damazlıq atçılığın inkişafı sayəsində mümkün olmuşdur.
Tarixin müxtəlif mərhələlərində cəmiyyətin, iqtisadiyyatın və təsərrüfat münasibətlərinin inkişafı, habelə, hərbi-siyasi proseslərin təsiri atçılığın inkişafına da öz təsirini göstərmişdir. Orta əsrləri Azərbaycanda atçılığın qızıl əsri hesab edirlər. Məhz bu dövrlərdə əsas fəaliyyəti maldarlıq və əkinçilik olan Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin, sonralar isə Qarabağ, Irəvan, Şəki, Quba xanlıqlarının təşəkkül tapdığı dövrlərdə atçılıq daha yaxşı inkişaf etmişdi.
Bütün ziddiyyətli məqamları ilə yanaşı, sovet dövründə atçılıq özünəməxsus inkişaf yolu keçdi. Kollektivləşdirmə dövründə kəndlilərdən çoxlu miqdarda atlar kolxoz fermalarına toplanırdı ki, bu atlar içərisində iş atları ilə yanaşı, cins atlar da az deyildi. Müxtəlif statuslu və miqyaslı Dövlət At Tövlələrinin (QZK), damazlıq ocaqlarının yaradılması atçılığın inkişafına təkan verirdi. Bakı Dövlət Cıdır Meydanının əsasının qoyulması (1923), Ağstafa atçılıq zavodunun (1946), Ağdam atçılıq zavodunun (1949) yaradılması və s. digər önəmli hadisələr məhz sovet dövrünə təsadüf edir. 1970-80-ci illərdə bütün təsərrüfat sahələrinə oduğu kimi, atçılıq sahəsinə də diqqət artırıldı, təsərrüfatların maddi-texniki bazası möhkəmləndirildi, atçılarımız ümumittifaq miqyasında böyük uğurlar qazandı.
Ölkəmizin müstəqillik əldə etməsi sözsüz ki, atçılığın da inkişafına yeni imkanlar açdı. Yeni iqtisadi şəraitə keçilməsi ilə əlaqədar respublikamızda aparılan aqrar islahatlar atçılıq sahəsinə də kəmiyyət və keyfiyyət cəhətdən təsirini göstərmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 24 aprel 1999-cu il tarixli 74 saylı qərarı ilə Ağdam və Ağstafa at zavodları, Bakı Dövlət Cıdır Meydanı, habelə Şəki rayonundakı “Daşüz” damazlıq müəssisəsinin at ferması dövlət mülkiyyətində saxlanmışdır.
Hazırda respublikamızda bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə 75 mindən artıq at yetişdirilir. Hər il Azərbaycan Atçılıq Federasiyasının təşkilatçılığı ilə ippodromlarda 60 başa qədər müxtəlif mülkiyyət formasından olan atçılıq subyektlərinə mənsub cins atlar sınaqdan keçirilir.
Yeni iqtisadi şəraitin tələblərinə uyğun olaraq müxtəlif yönümlü fermer təsərrüfatları ilə yanaşı, peşəkar zavod atçılığı ilə də məşğul olan özəl atçılıq klubları formalaşmaqdadır. Belə ki, hazırda ölkədə xüsusi mülkiyyətə əsaslanan 30-a qədər hüquqi və fiziki şəxslərdə 800 başdan artıq yüksək sinifli cins atlar yetişdirilir.
Özəl qurumlardan Binə Atçılıq Mərkəzində, “Sərhədçı” Atçılıq Klubunda və Günay Atçılıq Təsərrüfatında ən müasir tələblərə cavab verən atçılıq kompleksləri yaradılmışdır. Binə və “Sərhədçi” Atçılıq Mərkəzlərində yaradılmış müasir qapalı və açıq manejlərdə mütəmadi olaraq beynəlxalq konkur yarışları keçirilir. Azərbaycan atçiları bu yarışlarda uğurlu çıxışlar nümayiş etdirirlər.
Müasir dövrdə sahənin elmi əsaslarla inkişaf etdirilməsi zərurətini nəzərə alaraq mütəxəssislər tərəfindən Qarabağ cinsli atların Dövlət Damazlıq Kitabının 2-ci cildi, Dilbaz cinsli atların Dövlət Damazlıq Kitabının 1-ci cildi, Dilbaz at cinsi haqqında tətqiqat əsəri hazırlanıb nəşr etdirilmiş, milli atçılığımızdan bəhz edən elmi-kütləvi filmlər hazırlanmış, kataloqlar nəşr edilmiş, Qarabağ at cinsinin XIX və XX əsrə aid tipik nümunələrinin şəklini özündə əks etdirən poçt markaları buraxılmışdır.
Milli at cinslərimizin bioloji-təsərrüfat xüsusiyyətləri və iş qabiliyyəti , o cümlədən DNT mikrosatellitləri əsasında nəsil mənsubiyyətinin və genetik profillərinin öyrənilməsi üzrə tədqiqat işləri davam etdirilir. Bu tədqiqat işləri atların identifikasiyası, cıdır yarışlarının elmi əsaslarla təşkl edilməsi, cinslərinin təmizlikdə yetişdirilməsi üçün əhəmiyyətli material vemiş olur.
Müsbət hal olaraq son illərdə ölkəmizi təmsil edən atların beynəlxalq yarışlarda iştirak etməsini, o cümlədən 2006-cı ildə Moskvada keçirilən Rusiya Federasiyası Prezidentinin şərəfinə keçirilən cıdır yarışlarında ölkəmizi təmsil edən atın Rusiya Federasiyasını təmsil edən atla 1-ci yeri bölüşməsini qeyd etmək olar. Pekin və Londonda keçirilən Olimpiadalarda idmançımız Camal Rəhimov ölkəmizi təmsil etmişdir.
Atçılığın inkişafı sözsüz ki, mükəmməl normativ-hüquqi bazanın yaradılmasından çox asılıdır. Bu zərurət nəzərə alınaraq, 2007-ci ildə “Atçılıq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu Milli Məclisdə qəbul edilmiş, Qanunun tətbiqi ilə əlaqədar 22 may 2007-ci il tarixli Prezident Fərmanı qüvvəyə minmişdir. Hazırda yeni iqtisadi şəraitin və bu sahədə beynəlxalq qaydaların tələblərinə uyğun olaraq atçılığın normativ-hüquqi bazasının tıkmilləşdirilməsi, o cümlədən atların identifikasiyası və pasportlaşdırılması üzərində əsaslı tədbirlər həyata keçirilir.
Bu sıradan “Atçılığın inkişafı üzrə proqram” xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Həmin proqramda əsas hədəf kimi aşağıdakı vəzifələr qarşıya qoyulmuşdur:
- mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün atçılıq subyektlərində atların baş sayını optimal miqdarda saxlamaqla və elmi əsaslandırılmış seleksiya – damazlıq işlərinin aparılması ilə atların keyfiyyət parametrlərini yüksəltmək;
- yetişdirilən yüksək keyfiyyətli atlardan təyinatı üzrə və səmərəli istifadə edilməsi, yeni mütərəqqi texnologiyaların tətbiqi və əlverişli istehsalat – maliyyə mühitinin yaradılması ilə atçılığın rəqabətədavamlı və gəlirli təsərrüfat sahəsi kimi formalaşmasını təmin etmək;
- atçılıq subyektlərinin, xüsusilə damazlıq atçılıq təsərrüfatlarının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsinə, yetişdirmə, bəsləmə, məşq, sınaq işlərinin səviyyəsini yaxşılaşdırmağa nail olmaq;
- yerli genofondun ən qiymətli nümunələri olan Qarabağ və Dilbaz at cinslərinin, eləcə də ölkədə yetişdirilən cins, idman və digər təyinatlı atların qorunub saxlanması, damazlıq şəbəkəsinin genişləndirilməsi, kütləvi atçılıqda keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşdırılması ilə bütövlükdə sahənin inkişafına nail olmaq.

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 75997
Xətdəki istifadəçilər: 459
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
PowerFliveFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
MaskaeyemuckTCFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Hakkı FİDANFərdi istifadəçi
JasonVokXZFərdi istifadəçi
ElmirFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
ƏbülfəzFərdi istifadəçi
eldiyarFərdi istifadəçi
DoriFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RuziFərdi istifadəçi
Şəxsi elanFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
RobertVokXCFərdi istifadəçi
MehemmedFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
RahimFərdi istifadəçi
FloydMallyHBFərdi istifadəçi
agaFərdi istifadəçi
RaufFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
TamerlanFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
UserFərdi istifadəçi
FrancescistQYFərdi istifadəçi
HeybətFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
AndrejKuzinJVFərdi istifadəçi
ЮляFərdi istifadəçi
vilayetFərdi istifadəçi
LstrdexinhetGUFərdi istifadəçi
AntoninaFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
pervizFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
haumdrumnGPFərdi istifadəçi
LitvjakovMMFFərdi istifadəçi
KarenBoTELFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
İntiqamFərdi istifadəçi
mnşnFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
RoombikBolfEHFərdi istifadəçi
24videoFərdi istifadəçi
BeluhinlsicBDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
SaidFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MeetFliveFərdi istifadəçi
JavierKexGCFərdi istifadəçi
CavidFərdi istifadəçi
RonniemaypeXIFərdi istifadəçi
JefferygafUNFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
emkostiplastikovBroldNSFərdi istifadəçi
WetdamiICFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
DanielHefBHFərdi istifadəçi
PatrickNAKJOFərdi istifadəçi
RandyVUGJHFərdi istifadəçi
MajorTixXXFərdi istifadəçi
nermanFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
ediyekgsFWFərdi istifadəçi
QabilFərdi istifadəçi
$RÖVŞEN$Fərdi istifadəçi
əsmərFərdi istifadəçi
JasonsibGGFərdi istifadəçi
RobbiecekHCFərdi istifadəçi
CharlesuncenTTFərdi istifadəçi
ShataginMMFFərdi istifadəçi
StephenConDNFərdi istifadəçi
AydinFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
RobertCewKGFərdi istifadəçi
LancelagHTFərdi istifadəçi
MirpPaTHFərdi istifadəçi
MatthewfuectVFFərdi istifadəçi
ScottMaxBCFərdi istifadəçi
GeorgezetGRFərdi istifadəçi
ThomasrotRHFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
MartinSnokyZXFərdi istifadəçi
SmirnovanataFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
residFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazinFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENiZ KULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
MAl yiyesiFərdi istifadəçi
ismayilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
namiqFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
yavərFərdi istifadəçi
ferhadFərdi istifadəçi
RahibFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
KənanFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
dsfsFərdi istifadəçi
əzizFərdi istifadəçi
HakanFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
IbrahimFərdi istifadəçi
Hәci ElçinFərdi istifadəçi
ElşənFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
AhmedFərdi istifadəçi
raviFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
ŞirxanimFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FikretFərdi istifadəçi
kamilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
RəşidFərdi istifadəçi
SemedFərdi istifadəçi
FamilFərdi istifadəçi
SarıFərdi istifadəçi
TurxanFərdi istifadəçi
aqilFərdi istifadəçi
YahyaFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
nesimiFərdi istifadəçi
FətiFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
TariyelFərdi istifadəçi
esedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
anarFərdi istifadəçi
YareliFərdi istifadəçi
RahidFərdi istifadəçi
Namiq beyFərdi istifadəçi
TolikFərdi istifadəçi
LeylaFərdi istifadəçi
QehremanFərdi istifadəçi
SeyyadFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SənanFərdi istifadəçi
NecefFərdi istifadəçi
AygünFərdi istifadəçi
RozaFərdi istifadəçi
bagiFərdi istifadəçi
TerlanFərdi istifadəçi
XelilFərdi istifadəçi
XeyalFərdi istifadəçi
MemmedxanFərdi istifadəçi
ZamirFərdi istifadəçi
UcarliFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
XəyalFərdi istifadəçi
ElcanFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
TahirFərdi istifadəçi
XelilFərdi istifadəçi
CelalFərdi istifadəçi
HuseynFərdi istifadəçi
AZAQROTAXIL MMCFərdi istifadəçi
CəlalFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
AZERFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
TamerlanFərdi istifadəçi
AmalFərdi istifadəçi
zaurFərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
Xanlar HesenovFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
elvinFərdi istifadəçi
ANARFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
cahidFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
NiklbomGNFərdi istifadəçi
ramalFərdi istifadəçi
bexdiyarFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
zəkaFərdi istifadəçi
WilliamblomoCZFərdi istifadəçi
emunkensuffFTFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
MikhailFərdi istifadəçi
JasoncliefHOFərdi istifadəçi
WilliamGrentLPFərdi istifadəçi
BryanUnubsTQFərdi istifadəçi
ClintothemUWFərdi istifadəçi
TyronepemTXFərdi istifadəçi
XRumerTestFərdi istifadəçi
GlennTamFDFərdi istifadəçi
YilmazFərdi istifadəçi
ClintothemUWFərdi istifadəçi
SvetabezmosyKQFərdi istifadəçi
DanielKaxQXFərdi istifadəçi
elisFərdi istifadəçi
KennethherCVFərdi istifadəçi
aliFərdi istifadəçi
FazikFərdi istifadəçi
KennethMatIHFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
İlkinFərdi istifadəçi
bakixanFərdi istifadəçi
AntoniopigJPFərdi istifadəçi
3EddieKicCXFərdi istifadəçi
HaroldZewDLFərdi istifadəçi
charlesMrUZFərdi istifadəçi
DaiterBolfKRFərdi istifadəçi
turalFərdi istifadəçi
AliceVubFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,594
Ən yeni istifadəçi:: prodvijeniesaitov