cars az
magaza ac
uniart
magaza ac

Salam dostlar!Onlayn ödənişlə bağlı çətinliklərinizi bizə bildirin.Zəng edin və ya yazın 0505043704

DABAQ

DABAQ
DABAQ
İti gedişli yüksək kontagioz xəstəlikdir, ağız boşluğunun selikli qişasında, yelinin və ətrafların dərisində aftaların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.
Törədicisi. RNT tərkibli virusdur. Pikornaviruslar ailəsinin rinovirus cinsinə aiddir (20-25 nm). Həssas heyvan orqanizmində inkubasiya dövrü 14 gündür. Onun 7 serotipi vardır: O, A, S, SAT-1, SAT-2, SAT-3 və Asiya-1. Hər serotipin bir neçə variantı mövcuddur. Müəyyən olunmuşdur ki, dabaq epizootiyaları zamanı bu tiplərdən biri asanlıqla digərinə keçə bilər. Tiplərin belə dəyişkənliyi onların heyvan orqanizmindən passajı ilə əlaqədardır. Virusu müxtəlif növ heyvanların orqanizmində və böyrəklərdən hazırlanmış ilkin tripsinləşdirilmiş hüceyrə kulturasında yetişdirirlər. Son zamanlar dabaq virusunu yetişdirmək üçün müxtəlif növ heyvanların beynindən hazırlanmış hüceyrə kulturasından istifadə edilir.
Heyvan orqanizmində viruslar virusneytrallaşdırıcı, komplement təsbitedici və presipitinləşdirici əkscisimlər yaradırlar. Seroloji tipləri təyin etmək üçün NR, KBR və PHAR qoyulur. Virus ətraf mühitin mənfı təsirinə qarşı yüksək davamlılıq göstərir.
Epizootologiyası. Qaramal, davarlar, donuzlar, marallar həssasdırlar. Camış və dəvələr az həssasdırlar. Xəstəlik nadir hallarda itlərdə, pişiklərdə, dovşanlarda, kirpilərdə və kiçik gəmiricilərdə rast gəlinir. İnsanlar xəstə heyvanlardan yoluxa bilərlər. Cavan heyvanlar yaşlılara nisbətən daha həssasdırlar və xəstəlik onlarda daha ağır keçir.
Törədicinin mənbəyi xəstə və xəstəlikdən sağalmış heyvanlardır. Onlar ağız suyu, süd, sidik və kal vasitəsilə ətrafa yayılırlar. Virus bu heyvanlarda xəstəliyin klinik əlamətləri inkişaf etməsindən əvvəl və ya xəstəlikdən sağaldıqdan sonra da xaric olunur. Quşlar bu virusla yoluxmurlar, lakin onları asanlıqla uzaq məsafələrə yaya bilirlər.
Yoluxma adətən alimentar, aerogen və kontakt yollarla baş verir.
Xəstəliyin baş verməsində mövsümilik yoxdur, o daha çox iqtisadi-təsərrüfat beynəlxalq əlaqələrdən, heyvandarlıq mədəniyyətinin səviyyəsindən, baytarlıq-sanitariya tədbirlərinin yerinə yetirilməsi dərəcəsindən asılıdır.
Dabağın kütləvi hal alması epizootiya, bəzən isə hətta, panzootiya səviyyəsində baş verə bilər.
Pategenez. Dabaq virusunun toxuma çoxqatlı epiteli ilə örtülən selikli qişalar hesab olunur. Həmçinin dəri epidermisinin tüksüz hissələri hesab olunur. Xəstəlik tsiklik keçməklə iki fazadan ibarət olan infeksion proses halında baş verir. Zədələnmiş selikli qişadan keçdikdən 14-16 saat sonra həmin yerlərdə ilkin aftalar əmələ gəlir. Belə aftalar burun aynasında, dırnaqarası yarıqlarda və süd vəzisinin əmcəklərinin dərisində yarana bilər. İlkin aftalar mərhələsində heyvam ümumi halı adətən normal olur, bədən temperaturunda və digər fizioloji göstəricilərdə nəzərə çarpacaq dəyişikliklər qeyd olunmur.
İkinci faza virusun qana keçməsi və onun bütün orqan və toxumalara yayılması nəticəsində başlayır. Yoluxmadan 48-72 saat sonra qızdırma fonunda virusa həssas toxumalarda ikincili aftalar əmələ gəlir. İnfeksiyanın generallaşması 2-4 gün davam edir, bədən temperaturunun kəskin yüksəlməsi ilə qeyd olunur və virusun titrinin qanda azalması fonunda tədricən sönür, ikincili aftaların sağalması ilə başa çatır. Cavan heyvanlarda. virus bütün orqanlarda yayılır, aftalar inkişaf edə bilmir, dabaq prosesi septiki xarakter daşıyır.
İmmunitet. Virusun müəyyən tipi ilə xəstələnib sağalan heyvanlarda həmin tipə qarşı uzunmüddətli (10 ilə qədər) və gərgin immunitet əmələ gəlir, lakin belə heyvanlar dabağın digər tipləri ilə yoluxa bilərlər. Heyvanların fəal peyvəndi üçün mono və polivalent vaksinlərdən istifadə olunur,
Polivalent vaksin (A, O və S tiplərinə qarşı) 500 kq-dək olan qaramala 5 ml, 500 kq-dan çox olanlara isə hər 100 kq canlı kütləyə 1 ml hesabı ilə dərialtına vurulur (qoyun və keçilərə 2 ml).
Qaramalda və qoyunlarda 6 aydan sonra revaksinasiya aparılır. Buzovlar 4 aylıqdan sonra vaksinasiya edilir. Immunitet vaksinasiyadan 21 gün sonra, revaksinasiyadan isə 4-5 gün sonra yaranır. Dabağın 0,A,S və Asiya -1 tiplərinə qarşı alüminium hidroksidli formol vaksin də mövcuddur. Profilaktika məqsədilə bu vaksin bir dəfə, yoluxma təhlükəsi olan təsərrüfatlarda isə 7-12 günlük fasilə ilə 2 dəfə vurulur.
Rekonvalessent heyvanların qanı ilə qeyri-fəal immunitet yaratmaq mümkündür. Bu məqsədlə qaramaldan xəstəliyin 12-25 günlüyündə 2-3 litr qan götürülür. Hər 1 litr qana 80 ml konservləşdirici məhlul əlavə edilir (40 ml 10%-li limon turşusunun natrium duzu və 40 ml 10%-li karbol turşusu). Belə konservləşdirilmiş qan 2-4°S-də saxlamaq şərti ilə 3-4 ay ərzində istifadəyə yararlı olur, konservləşdirilmədikdə isə 3-4 gün ərzində istifadə olunmalıdır (doza - hər kiloqram canlı kütləyə 2 ml dərialtma).
Dabaq əleyhinə serumu hazırlamaq üçün aseptika qaydalarına əməl etməklə vidaci venadan qan alınır və serumu ayrılır. 900 ml rekonvalessent serumun üzərinə 100 ml 5%-li karbol turşusu əlavə edilir. Belə serum 6 aya qədər yararlıdır.
Klinik əlamətləri. İnkubasiya müddəti 1-7 gündür, xəstəliyin ilkin əlamətləri bunlardır: iştaha və südverimi azalır, gövşəmə pozulur, bədən temperaturu yüksəlir, ağız boşluğu selikli qişası qızarır, salivasiya çoxalır, dırnaq ətrafında və dırnaqarası nahiyədə şişkinlik
başlayır. Bir müddət sonra ağız boşluğunda və yelində aftalar əmələ gəlir, aftaların yerində qanı axan eroziyalar inkişaf edir. Heyvanlar yemdən imtina edirlər, sürətlə arıqlayırlar. Yaralar çox vaxt ikinci mikroflora ilə yoluxurlar. Yelində əmcəklər şişdikdə, süd sağımı çətinləşir və mastit inkişaf edə bilər.
Cavan heyvanlarda bəzən xəstəliyin ildırımvari formasına rast gəlinir, bu halda ölüm xəstəliyin ikinci həftəsi ərzində baş verir. Ölüm 70-100% təşkil edir.
Qoyunlarda xəstəlik nisbətən yüngül keçir, aftalar kiçik olur və tez sağalır. Boğaz heyvanlarda balasalma müşahidə oluna bilər.
Patoloji-anatomik dəyişikliklər. Qaramal və camışın cəsədləri yarılarkən, adətən ağız boşluğunda, yelində və ətraflarda, nadir hallarda isə mədəönlüyünün selikli qişasında tipik aftoz pozulmalar müşahidə olunur. Miokardda alabəzəklik («pələng» ürəklilik) inkişaf edir.
Diaqnozu. Diaqnoz epizootoloji, klinik, patoloji-anatomik dəyişikliklərə və laborator müayinələrinə əsasən qoyulur. Klinik- epizootoloji məlumatların analizi ilkin diaqnozu təcili qoymağa imkan verir. Törədicinin tipini müəyyən etmək üçün laborator müayinələr aparılır. Bu məqsədlə 5 q-dan az olmamaqla aftoz material götürülür, bərabər miqdarda qliserin və fosfat buferi ilə qarışdırılır və germetik bağlama halında laboratoriyaya göndərilir.
Müalicəsi. Xəstə heyvanlar təcrid olunaraq, müalicə edilirlər, xəstəlik bütün naxırda yayılıbsa, təcridə ehtiyac qalmır. Xəstələr immunolakton və ya rekonvalessentlərin (xəstəlikdən sağalmış heyvanların) qan serumu ilə işlənilir. Simptomatik müalicə aparılır: antiseptik və büzüşdürücü preparatlar proses gedən nahiyələrə çilənir, ehtiyac olduqda bu yerlərdə cərrahi əməliyyatlar aparıla bilər, ağrıkəsici və ürək-sinir sakitləşdirici dərman vasitələri tətbiq edilir. Yemlər yumşaq və ya qaynadılmış olmalıdır.
Klinik sağlam heyvanlara fəal və qeyri-fəal immunizasiya tətbiq edilir.
Profilaktika və mübarizə tədbirləri. Epizootiya əleyhi tədbirlərin əsas prinsipləri aşağıdakılardır: ölkəyə törədicinin daxil olmasının qarşısının alınması, immun ərazilərin yaradılması və qorunması, yoluxmanın mənbəyinin və yayılma üsullarının aşkar edilməsi.
Ölkədə epizootik vəziyyətin dəyişməsinin elmi əsaslandırılmış proqnozu böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Dabaq baş verdikdə təsərrüfata və ya yaşayış məntəqəsinə karantin qoyulur və müvafiq qaydalara əməl olunmaqla törədicinin bu ərazidən kənara çıxmasına maksimum maneçilik törədilir.
Təhlükəli hesab olunan bölgələrdə ümumi profilaktika tədbirləri yerinə yetirilir, həssas heyvanlar vaksinasiya olunurlar.
Karantin axırıncı heyvan sağalmasından və a xəstə heyvanın öldürülməsindən 21 gün keçdikdən sonra götürülə bilər.

Son videolar

Xətdəkilər
Xətdəki qonaqlar: 58089
Xətdəki istifadəçilər: 268
Rasim SultanovFərdi istifadəçi
RafaelFərdi istifadəçi
NAHIDFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
RəfiFərdi istifadəçi
ZiyaFərdi istifadəçi
İlkin DoktorFərdi istifadəçi
Azad test mobFərdi istifadəçi
YaşarFərdi istifadəçi
ZaurFərdi istifadəçi
CosqunFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
CavadFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
SEFERFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
UsubFərdi istifadəçi
MüşfiqFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ElnurFərdi istifadəçi
RehimFərdi istifadəçi
KhadiJaFərdi istifadəçi
UstaFərdi istifadəçi
ElşadFərdi istifadəçi
RufatFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
CəfərFərdi istifadəçi
EldarFərdi istifadəçi
Cihangir ÖzünFərdi istifadəçi
HəbibFərdi istifadəçi
saticiFərdi istifadəçi
İsmayılFərdi istifadəçi
qırqovul satılırFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
ŞirazFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
SahibFərdi istifadəçi
FerhadFərdi istifadəçi
ElsenFərdi istifadəçi
YaqutFərdi istifadəçi
AfqanFərdi istifadəçi
Sahin.Fərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
IlqarFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
MahirFərdi istifadəçi
sebuhiFərdi istifadəçi
SaticiFərdi istifadəçi
MahmudFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
SeferFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
NamazFərdi istifadəçi
IlkinFərdi istifadəçi
OqtayFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
Eliyar m.Fərdi istifadəçi
FermerFərdi istifadəçi
Fərdi istifadəçi
VüqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
EmirFərdi istifadəçi
VidadiFərdi istifadəçi
QeqaniFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
MehmanFərdi istifadəçi
EminFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
GunayFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi
azadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ZahidFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
SadiqFərdi istifadəçi
CahangirFərdi istifadəçi
SabirFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
HABILFərdi istifadəçi
KamranFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
hikmətFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
rovshanFərdi istifadəçi
vurgunFərdi istifadəçi
vasifFərdi istifadəçi
ElviraFərdi istifadəçi
ElshanFərdi istifadəçi
abdullahFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
------Fərdi istifadəçi
ElmanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
MusaFərdi istifadəçi
İlqarFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
IsmiFərdi istifadəçi
XayyamFərdi istifadəçi
namazFərdi istifadəçi
RomanFərdi istifadəçi
SeideFərdi istifadəçi
CeyhunFərdi istifadəçi
RASIMFərdi istifadəçi
İNtiqamFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
ilqarFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SaiqFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
AlayFərdi istifadəçi
BahramFərdi istifadəçi
sarvanFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
NamiqFərdi istifadəçi
VahidFərdi istifadəçi
AwurFərdi istifadəçi
AMINFərdi istifadəçi
seymurFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ZəkaFərdi istifadəçi
TərlanFərdi istifadəçi
MehdiFərdi istifadəçi
ilkinFərdi istifadəçi
cevahirFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
Cuce aliramFərdi istifadəçi
EtibarFərdi istifadəçi
HabilFərdi istifadəçi
EbulfezFərdi istifadəçi
HebibFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RoyalFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
TogrulFərdi istifadəçi
SalmanFərdi istifadəçi
NizamiFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
jaleFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
QurbanFərdi istifadəçi
RuslanFərdi istifadəçi
İlqarəFərdi istifadəçi
AbdullahFərdi istifadəçi
AyselFərdi istifadəçi
VahabFərdi istifadəçi
SeyidFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
AbdulAzizFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
RöyalFərdi istifadəçi
IsmayilFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
VusalFərdi istifadəçi
kenan teymurluFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
KenanFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
FIRUZFərdi istifadəçi
SFərdi istifadəçi
vuqarFərdi istifadəçi
qaraFərdi istifadəçi
ElmiraFərdi istifadəçi
İlhamFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
şirketFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
KamilFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
МаркизатFərdi istifadəçi
AzerFərdi istifadəçi
NurlanFərdi istifadəçi
AkifFərdi istifadəçi
RuhullahFərdi istifadəçi
huseynFərdi istifadəçi
LiliFərdi istifadəçi
AqilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
NureddinFərdi istifadəçi
PərvizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
kamalFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
ArifFərdi istifadəçi
panahFərdi istifadəçi
FexriFərdi istifadəçi
elsenFərdi istifadəçi
MubarizFərdi istifadəçi
ŞahinFərdi istifadəçi
RamilFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
Kazımov TeymurFərdi istifadəçi
ElshadFərdi istifadəçi
FaiqFərdi istifadəçi
AllahsukurFərdi istifadəçi
KerimFərdi istifadəçi
MFərdi istifadəçi
ElxanFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
AyxanFərdi istifadəçi
Kerimov NamiqFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AliFərdi istifadəçi
ZooMagazin.azFərdi istifadəçi
TağıFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
BayramFərdi istifadəçi
ShahinFərdi istifadəçi
NadirFərdi istifadəçi
VuqarFərdi istifadəçi
XəyyamFərdi istifadəçi
Ceyhun QarayevFərdi istifadəçi
RamalFərdi istifadəçi
Ənvər MusayevFərdi istifadəçi
OrxanFərdi istifadəçi
MalikFərdi istifadəçi
EhmedFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
RiyadFərdi istifadəçi
OgtayFərdi istifadəçi
ElseverFərdi istifadəçi
RaqifFərdi istifadəçi
ceyhunFərdi istifadəçi
FeridFərdi istifadəçi
RafiqFərdi istifadəçi
ZehraFərdi istifadəçi
eminFərdi istifadəçi
YusifFərdi istifadəçi
SEMEDFərdi istifadəçi
AKDENİZKULUCKAFərdi istifadəçi
MametFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
BalaemiFərdi istifadəçi
QoyunFərdi istifadəçi
FarizFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
RaminFərdi istifadəçi
TalehFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
QafarFərdi istifadəçi
omarFərdi istifadəçi
EmilFərdi istifadəçi
AnarFərdi istifadəçi
ElmarFərdi istifadəçi
FuadFərdi istifadəçi
NicatFərdi istifadəçi
ElvinFərdi istifadəçi
ElcinFərdi istifadəçi
SahinFərdi istifadəçi
MAl yiyesiFərdi istifadəçi
ismayilFərdi istifadəçi
TuralFərdi istifadəçi
AgaFərdi istifadəçi
PervizFərdi istifadəçi
ÇingizFərdi istifadəçi
SamirFərdi istifadəçi
namiqFərdi istifadəçi
ZaminFərdi istifadəçi
faiqFərdi istifadəçi
yavərFərdi istifadəçi
ferhadFərdi istifadəçi
RahibFərdi istifadəçi
elnurFərdi istifadəçi

Qeydiyyatlı istifadəçilər:: 3,356
Ən yeni istifadəçi:: sexavetselimov